suthichaiyoon.com

ชายแดน

ชายแดน เป็นคำประสมประกอบด้วยคำว่า ชาย กับคำว่า แดน. คำว่า ชาย หมายถึง ส่วนริม  ปลาย  หรือที่สิ้นสุดของสิ่งของ  เช่น  ชายผ้า ชายป่า  กับคำว่า แดน  ซึ่งหมายถึงพื้นที่หรือบริเวณที่กําหนดไว้โดยตรงหรือเป็นที่รู้กัน  เช่น  แดนเสือ   แดนผู้ร้าย  แดนอันตราย  แดนสวรรค์   คำว่า ชายแดน หมายถึง พื้นที่ต่อเนื่องกับเส้นแบ่งเขตระหว่างประเทศ เป็นบริเวณที่เป็นที่สิ้นสุดของประเทศหนึ่งต่อกับแผ่นดินของอีกประเทศหนึ่ง เช่น  รัฐบาลกำลังเฝ้าระวังสถานการณ์ชายแดนไทยที่ติดกับประเทศกัมพูชา.  ความขัดแย้งกับประเทศเพื่อนบ้านไม่มีผลต่อการค้าชายแดน.  ตำรวจตระเวนชายแดนต้องใช้ชีวิตที่ลำบากและเสี่ยงอันตราย.  ปัญหาชายแดนมีหลายอย่าง โดยเฉพาะเรื่องการปักปันเขตแดน.

ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"

ดินแดน-เขตแดน

คำว่า ดินแดน และ เขตแดน เป็นคำประสมที่มีคำว่า แดน เป็นส่วนประกอบ.  แดน หมายถึงพื้นที่หรือบริเวณที่กําหนดไว้โดยตรงหรือเป็นที่รู้กัน  ดินแดน หมายถึง พื้นที่ทั้งหมดของประเทศ เช่น กองอาสารักษาดินแดน. มาเก๊าเป็นดินแดนของจีนที่เคยอยู่ภายใต้การปกครองของโปรตุเกส.  ในยุคล่าอาณานิคมประเทศไทยต้องเสียดินแดนบางส่วนให้มหาอำนาจตะวันตก.  ดินแดนที่ไม่เป็นของประเทศใดประเทศหนึ่งเลยคือทวีปแอนตาร์กติกา

คำว่า เขตแดน หมายถึงพื้นที่ที่กําหนดให้เป็นเส้นแบ่งเขตระหว่างสองประเทศ  เช่น หลายประเทศมีปัญหาเรื่องปักปันเขตแดนกับประเทศเพื่อนบ้าน. โดยปรกติมักจะใช้สันปันน้ำหรือร่องน้ำลึกของแม่น้ำ เป็นเขตแดนระหว่างประเทศ.
 

ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"

นิติรัฐ

นิติรัฐ  มาจากคำว่า นิติ แปลว่า กฎหมาย หรือแบบแผนในการปกครองบ้านเมือง กับคำว่า รัฐ ( รัด) แปลว่า ประเทศ. นิติรัฐ จึงมีความหมายว่า ประเทศที่ให้ความสำคัญแก่การบังคับใช้กฎหมายกับประชาชนทุกคนอย่างเคร่งครัดโดยไม่เลือกปฏิบัติ คือ ไม่ยอมให้บุคคลใดบุคคลหนึ่งหรือกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งกระทำผิดกฎหมายหรือท้าทายอำนาจการบังคับใช้กฎหมายของรัฐ เช่น ประเทศใดจะเป็นนิติรัฐที่สมบูรณ์  รัฐบาลของประเทศนั้นต้องบังคับใช้กฎหมายกับผู้กระทำผิดทุกคนโดยไม่ละเว้น.

นิติรัฐเป็นคุณสมบัติที่พึงประสงค์ของทุกรัฐ  รัฐที่เป็นนิติรัฐมีลักษณะเป็นรัฐประชาธิปไตย เป็นรัฐที่ถือกฎหมายเป็นบรรทัดฐานหรือเป็นกติกาสำคัญที่ประชาชนยึดถือร่วมกัน ทุกคนเคารพกฎหมาย เจ้าหน้าที่ของรัฐก็กวดขันให้ประชาชนปฏิบัติตามกฎหมาย ส่วนศาลก็ตัดสินคดีโดยยึดกฎหมายเป็นหลักเพื่อให้ความยุติธรรมแก่ทุกคนโดยเสมอภาค
 

ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"

ประเคน

ประเคน หมายถึง ถวายของพระภิกษุด้วยวิธียกส่งให้ด้วยมือตามแบบที่กำหนดไว้ ถ้าเป็นสิ่งที่ยกได้ต้องยกให้พ้นพื้นแล้วจึงประเคน ถ้าเป็นสิ่งของที่ยกไม่ได้ ให้ใช้สายสิญจน์วงรอบสิ่งนั้นแล้วประเคนสายสิญจน์แทน เช่นในการประเคนอาหารแด่พระภิกษุ เราต้องใช้มือทั้ง ๒ จับของที่จะถวายนั้นส่งให้พระภิกษุด้วยอาการเคารพ ในระยะที่ไม่ใกล้หรือไกลเกินไป. ถ้าเป็นผู้หญิง ต้องวางสิ่งของนั้นลงบนผ้าหรือสิ่งอื่นที่พระภิกษุทอดมาให้. อาหารที่ประเคนแล้ว หากมีผู้ที่ไม่ใช่ภิกษุไปจับต้อง ต้องประเคนใหม่

การที่เราต้องประเคนสิ่งของแด่พระภิกษุ เพราะตามพุทธบัญญัติ พระสงฆ์ไม่มีสมบัติส่วนตัว ต้องได้รับจากฆราวาส

คำว่า ประเคน ยังใช้เป็นภาษาปากมีความหมายว่า ให้อย่างเกินสมควร เช่น บ้านนี้รักลูกชายมาก มีอะไรก็ประเคนให้ลูกชายหมด. และใช้ในความหมายประชดประชัน เช่น เธอหยิบของเองไม่เป็นหรือไง ต้องมีคนมาประเคนให้. นอกจากนี้ ประเคน ยังแปลว่า ตี เช่น ผู้ร้ายแอบเข้ามาขโมยของ เจ้าของบ้านเลยประเคนเสียน่วม.

ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"

บิณฑบาต

บิณฑบาต เป็นคำยืมมาจากภาษาบาลีว่า ปิณฺฑปาต (ปิน-ทะ -ปา-ตะ) คำว่า ปิณฺฑ (ปิน-ทะ) แปลว่า ก้อน, ก้อนกลม ๆ, ข้าวที่ปั้นเป็นก้อนสำหรับทำทาน ส่วน ปาต (ปา-ตะ) แปลว่า การตก ดังนั้น ปิณฺฑปาต (ปิน-ทะ -ปา-ตะ) จึงแปลว่า การตกของข้าวที่ปั้นไว้เป็นก้อน ๆ ลงบนภาชนะที่รองรับ ในภาษาไทย บิณฑบาต มี ๒ ความหมาย ความหมายแรกใช้เหมือนภาษาบาลี คือ เป็นคำที่ใช้เรียกกิจกรรมที่ภิกษุหรือสามเณรอุ้มหรือสะพายบาตรแล้วเที่ยวไปตามสถานที่ต่าง ๆ เพื่อขอรับอาหารจากคนทั่วไปในยามเช้า เช่น บนดอยสูง ๆ ในอำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย นักท่องเที่ยวที่ตื่นเช้าจะมีโอกาสเห็นภิกษุและสามเณรขี่ม้าออกบิณฑบาต. ความหมายที่ ๒ เป็นความหมายเฉพาะในภาษาไทย หมายถึง ขอให้เห็นแก่พระศาสนา งดเว้นการทะเลาะเบาะแว้งหรือการกระทำรุนแรงต่อผู้อื่น เช่น พระวันรัตวัดป่าแก้วขอบิณฑบาตชีวิตแม่ทัพนายกองที่ต้องพระไอยการศึกถึงขั้นประหารชีวิตเพราะตามเสด็จพระนเรศวรเข้าไปในกองทัพข้าศึกไม่ทัน.

ที่มา : บทวิทยุ รายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"

กรุ-เข้ากรุ

คำว่า กรุ มี ๒ ความหมาย ความหมายแรก กรุ ใช้เป็นคำกริยา หมายถึง ปิด, กั้นช่องว่าง, รองไว้ข้างล่าง เช่น แม่ค้ากรุชะลอมบรรจุผลไม้ด้วยใบตอง. อีกความหมายหนึ่ง กรุ ใช้เป็นคำนาม หมายถึง ห้องในพระเจดีย์ พระปรางค์ หรือฐานชุกชี หรือช่องว่างที่ทำไว้ใต้ดิน สำหรับเก็บพระพุทธรูป พระเครื่องหรือของมีค่าอื่น ๆ เช่น เครื่องราชูปโภคทองคำสมัยอยุธยาขุดได้จากกรุพระปรางค์วัดราชบูรณะ

ปัจจุบัน กรุ มีความหมายขยายออก หมายถึงแหล่งรวบรวมหรือสะสมของโบราณของมีค่าอื่น ๆ เช่น กรุหนังสือเก่า กรุพระเครื่อง กรุเครื่องเพชร. นอกจากนี้ กรุ ยังใช้ในความหมายเปรียบเทียบในคำว่า ย้ายเข้ากรุ   เก็บเข้ากรุ หมายถึงย้ายข้าราชการจากตำแหน่งเดิมเข้ามาประจำกรมหรือกระทรวงโดยไม่มีหน้าที่ใด ๆ ให้รับผิดชอบ ทั้งนี้อาจเป็นการลงโทษหรือเพื่อให้ได้พักผ่อนก่อนเกษียณอายุราชการ

ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"